Toegankelijkheid voor redacteuren

NotitieblokRedacteuren spelen een belangrijke rol in het toegankelijk maken en houden van een website. Ontwerpers en ontwikkelaars zorgen voor de kapstok, sjablonen en beheertools, maar het zijn de redacteuren die verantwoordelijk zijn voor het publiceren van content en dus voor de toegankelijkheid daarvan.

Het volgen van toegankelijkheidsrichtlijnen vergroot niet alleen de bruikbaarheid voor mensen met een beperking, maar vergroot bijvoorbeeld ook de vindbaarheid van content via zoekmachines.

Structuur en opmaak

Het aanbrengen van een goede paginastructuur is een belangrijk instrument voor zoekmachineoptimalisatie en om content via andere media, zoals mobiel, RSS en voorleessoftware, aan te bieden. Bovendien helpt het blinden sneller door de content bladeren.

  • Geef iedere pagina een titel die het onderwerp of doel zo goed mogelijk beschrijft. 1 ster Een titel die relevante trefwoorden bevat, maakt de pagina ook beter vindbaar in zoekmachines.
  • Breng structuur aan met kopregels voor (sub)paragrafen. 1 ster Tekstverwerkers zoals Microsoft Word kunnen alleen een inhoudsopgave genereren als je titels van hoofdstukken, paragrafen en subparagrafen netjes opmaakt met kopregel-stijlen. De software moet de structuur van het document kunnen begrijpen.

    Opmaakstijlen in MS Word 2007

    Bij webpagina’s werkt dit net zo:

    • Paginatitel: heading 1 <h1>
    • Paragraaf: heading 2 <h2>
    • Subparagraaf: heading 3 <h3>

    Als je dit goed toepast, kan een blinde door middel van sneltoetsen heel eenvoudig van paragraaf naar paragraaf springen. En voor zoekmachines wegen woorden in kopregels zwaarder, dus beschrijvende kopregels helpen ook de vindbaarheid van je pagina.

    Sla geen niveaus over, hoe verleidelijk dat soms ook is. In een rapport kun je in hoofdstuk 1 ook geen subparagraaf 1.1.1 maken als je geen paragraaf 1.1 hebt.

  • Zet de belangrijkste informatie zoveel mogelijk bovenaan. Dan kunnen bezoekers snel inschatten of het zin heeft de rest van de pagina te lezen.
  • Minimaliseer elementen die de aandacht afleiden van de eigenlijke inhoud. Op veel websites wordt geprobeerd de bezoeker zoveel mogelijk interessante informatie of functionaliteit(en) aan te bieden. Dit bemoeilijkt het scannen van de pagina, o.a. voor mensen met een verstandelijke beperking, visuele beperking of attentiestoornis.
  • Gebruik vet en cursief om nadruk te leggen op woorden of fragmenten, maar nietom kopregels te maken (zie vorige punt) of voor vormgeving.
    • Gebruik cursief met mate. Het is vaak wat moeilijker leesbaar en niet alle telefoons ondersteunen cursieve tekst. Cursief is vooral geschikt om wat nadruk te geven op een enkel woord, zoals het woord ‘niet’ hierboven.
    • Gebruik vet om een woord of fragment te laten opvallen omdat het belangrijke informatie betreft.
    • Maak niet zelf bijvoorbeeld de hele eerste alinea vet omdat het zo mooi staat. Als je dit visuele effect wilt bereiken, vraag dan aan de bouwer of hij een ‘intro’-stijl wil toevoegen aan de tekst-editor.
  • Maak bij opsommingen altijd gebruik van de daarvoor bedoelde knoppen. 1 ster Zet niet zelf cijfers, mintekens of sterretjes voor iedere regel. Dan snapt de computer niet dat het een opsomming betreft.
  • Gebruik in de tekst-editor nooit de knoppen voor onderstrepen, lettertype, lettergrootte, letterkleur en achtergrondkleur. Onderstreepte tekst lijkt teveel op een hyperlink. Het handmatig aanpassen van de tekststijl maakt de content minder toegankelijk en het ondermijnt ook de huisstijl.

Taal

Als je schrijft voor algemeen publiek, bedenk dan dat 60% van de Nederlanders qua taalniveau niet uitkomt boven de derde klas vmbo-t (voorheen mavo). Sterker nog, Nederland telt ongeveer 1,5 miljoen laaggeletterden: mensen die zo’n grote moeite hebben met lezen en schrijven dat ze worden beperkt in functioneren op het werk en in de samenleving.

  • Schrijf teksten op taalniveau B1.Dit komt neer op eenvoudige communicatie, met alledaagse woorden en niet te lange zinnen. De meeste Nederlanders kunnen dit begrijpen.
  • Markeer een taalwissel als je een volledige zin (of meer) in een andere taal schrijft. 1 ster Nederlandse voorleesstemmen kunnen buitenlandse woorden niet goed uitspreken, waardoor de tekst onbegrijpelijk wordt voor mensen die afhankelijk zijn van voorleessoftware. Daarnaast zorgt taalaanduiding ervoor dat zoekmachines de informatie beter kunnen indexeren.

    Je hoeft niet voor ieder los woordje in een andere taal een taalwissel aan te geven. We maken in Nederland gebruik van veel leenwoorden, die meestal wel goed uitgesproken worden. Daarnaast vinden veel blinden het continu wisselen tussen voorleesstemmen irritanter dan het verkeerd uitspreken van losse woorden.

    Let op: Niet alle tekst-editors ondersteunen het markeren van taalwissels standaard. Overleg met de bouwer als dit het geval is.

Afbeeldingen

Niet iedereen kan zien wat afbeeldingen uitbeelden, zoals visueel gehandicapten, maar ook zoekmachines. Anderen kiezen er bewust voor geen plaatjes te laten tonen, bijvoorbeeld mobiele internetters met langzaam/duur internetabonnement of met een oudere telefoon.

  • Beschrijf in de alt-tekst welke informatie de afbeelding overbrengt. 1 ster Zet hierbij de boodschap van de afbeelding centraal.

    “Prinses Maxima luistert samen met de president van Abu Dhabi naar de openingstoespraak van Prins Willem-Alexander van de World Future Energy Summit (WFES)” geeft veel relevantere informatie dan “Westerse vrouw zit tussen Arabische mannen”.

    Prinses Maxima luistert samen met de president van Abu Dhabi naar de openingstoespraak van Prins Willem-Alexander van de World Future Energy Summit (WFES)

    Uitzonderingen:

    • Als een plaatje puur decoratief of illustratief is en geen informatie toevoegt aan de tekst, heeft het bij voorkeur geen ingevulde alt-tekst. Dit zou dan juist voor ruis zorgen.
    • Als een hyperlink uit een plaatjes en een linktekst bestaat, moet het plaatje geen ingevulde alt-tekst hebben. Anders leest een screenreader twee keer dezelfde tekst achter elkaar op.
  • Maak gebruik van afbeeldingen om de begrijpelijkheid van content te vergroten. Mensen met een verstandelijke handicap, dyslectie of andere leesproblemen kunnen baat hebben bij visuele ondersteuning van de content. Gebruik alleen geen ondersteunende afbeeldingen bij korte instructies.
  • Maak iconen of andere aanklikbare elementen herkenbaar en voldoende groot. Iconen, thumbnails en andere ondersteunende grafische elementen zijn pas functioneel als je het uitgebeelde direct kunt identificeren. Te ver ingezoomd op een detail of te klein is dus niet zinvol.

Hyperlinks

  • Zorg voor beschrijvende en onderscheidende hyperlinks. 1 ster Een blinde kan op een webpagina door middel van sneltoetsen springen van link naar link. Als hij achter elkaar “Lees verder” of “Klik hier” hyperlinks tegenkomt, heeft hij geen idee waar al die hyperlinks naar wijzen.

    Ook voor zoekmachineoptimalisatie zijn beschrijvende hyperlinks zinvol. Woorden in hyperlinks wegen zwaarder dan woorden in de lopende tekst.

  • Laat hyperlinks niet automatisch een nieuw venster openen. Het komt regelmatig voor dat gebruikers niet doorhebben als een webpagina in een nieuw venster opent en in verwarring raken als ze proberen terug te keren naar de vorige pagina.

    Laat de keuze aan de gebruiker. Alle browsers bieden de mogelijkheid om pagina’s in een nieuw venster of nieuwe tab te openen.

  • Vermeld in e-maillinks het volledige e-mailadres. Een linktekst “Neem contact met ons op” is niet voldoende. Een e-maillink opent namelijk het standaard e-mailprogramma op de computer, maar het is goed mogelijk dat een bezoeker de e-mail wil versturen via een online mailservice zoals Hotmail.

Downloads

Jaarverslagen, brochures, rapporten, zomaar wat voorbeelden van documenten die vaak als downloadbaar bestand worden aangeboden. Ook deze documenten moeten voor iedereen goed leesbaar zijn.

  • Bied informatie alleen als download aan als het gaat om achtergrondinformatie of documenten die primair voor print zijn bedoeld. Gebruik downloads dus niet als uitweg om belangrijke content niet toegankelijk te hoeven opmaken in html.
  • Bied informatie in downloadbare bestanden toegankelijk en minimaal in één open standaard aan. Als je informatie niet op een webpagina aanbiedt, maar in een ander soort document, zorg dan dat het document toegankelijk is, dus met behoud van (voorleesbare) tekst en structuur. Soms (bv. bij PDF) moet je bij het opslaan expliciet aangeven dat het document toegankelijk moet blijven.

    Het is ook aan te raden documenten in minimaal één open standaard aan te bieden. Je mag er namelijk niet vanuit gaan dat iedereen dezelfde software gebruikt. Voor populaire documenttypen als Microsoft Word en PDF zijn open standaard varianten beschikbaar:

  • Vermeld bij hyperlinks naar documenten het bestandstype en liefst ook de bestandsgrootte. Zo weet de bezoeker wat hij gaat downloaden en hoe lang het ongeveer kan duren.
  • Laat downloadbare bestanden niet automatisch in een nieuw browservenster openen. Behandel een link naar een bestand als een normale link. De bouwer moet ervoor zorgen dat bezoekers de mogelijkheid krijgen het bestand te openen of op te slaan.
  • Zorg dat ergens op de site informatie staat over hoe bezoekers de downloadbare bestanden kunnen openen en gebruiken. Dit kan bijvoorbeeld geplaatst worden in de colofon-pagina waar in ieder geval vermeld staat hoe de bezoeker aan de software kan komen om het betreffende formaat te kunnen openen.

Video en audio

Steeds vaker wordt informatie overgebracht door middel van video’s, animaties, podcasts en andere multimedia. Dit kan problemen opleveren voor visueel en auditief gehandicapten, maar in sommige gevallen ook voor mensen met epilepsie. Los hiervan is informatie die wordt verteld in een video niet vindbaar voor zoekmachines. Gelukkig is een toegankelijke video maken niet moeilijk.

  • Zorg ervoor dat belangrijke informatie die alleen maar visueel wordt overgebracht, ook voorgelezen wordt. 1 ster Blinden en slechtzienden ontgaat anders die informatie.
  • Geef een ondertiteling van wat er gezegd wordt en van eventuele geluidseffecten. 1 ster Doven en slechthorenden begrijpen anders niet waar de video over gaat.
  • Bied voor podcasts en andere audio-content ook een transcriptie aan. 1 ster

Alles over het toegankelijk maken van video en audio

Formulieren

Niet iedere redacteur heeft zelf met formulieren te maken. Maar voor wie hier wel bij betrokken is:

  • Voorzie in alternatieve contactmogelijkheden zoals adresgegevens, telefoonnummers of e-mailadressen, als deze beschikbaar zijn. Mensen die moeite hebben met formulieren invullen, willen wellicht liever bellen. Omgekeerd versturen doven en slechthorenden liever een e-mail of contactformulier.
  • Geef bij complexe formulieren aan hoe groot het formulier ongeveer is. Dan kan de bezoeker bepalen of hij het formulier nu of later wil invullen. Dit is met name handig voor mensen bij wie het invullen van formulieren extra moeite kost.
  • Noem documenten die de bezoeker (eventueel) nodig heeft bij het invullen van het formulier. Hiermee voorkom je dat mensen het invullen lang moeten onderbreken om documenten op te zoeken, met als risico dat de browser-sessie verloopt.
  • Voorzie formulieren van labels en instructies voor de bezoeker waar nodig. 1 ster Hiermee voorkom je zoveel mogelijk dat gebruikers fouten maken. Met name voor mensen met een beperking kost het corrigeren van een formulier veel moeite.
  • Gebruik zoveel mogelijk meerkeuzevragen. Voor veel mensen met een beperking is dit gemakkelijker in te vullen dan tekst.
  • Laat de bezoeker weten wat er met eventueel ingevulde privégegevens gedaan wordt, bijvoorbeeld in de vorm van een privacyverklaring. Wees ook uiterst terughoudend met het publiceren van e-mailadressen van bezoekers van de website.
  • Laat de bezoeker weten wat er met het formulier na verzending gedaan wordt.

Tabellen

Van alle redactionele aandachtspunten voor toegankelijkheid, zijn tabellen het meest complex. Dat komt voornamelijk doordat er nog nauwelijks CMS’en zijn die uit zichzelf toegankelijke tabellen produceren. Veel redacteuren zullen tabellen dus handmatig in html moeten creëren.

Bekijk de anatomie van een tabel

  • Gebruik tabellen niet voor lay-out, bijvoorbeeld om content in twee kolommen te tonen. Het risico bestaat dat hierdoor de leesvolgorde voor hulpsoftware fout gaat. Gebruik tabellen dus alleen voor het relationeel weergeven van informatie in rijen en kolommen.
  • Geef tabellen een titel. Hierdoor kunnen blinden sneller begrijpen waar de tabel over gaat.

    <table>
    <caption>Vergelijking tussen Windows Vista en Windows 7</caption>

  • Associeer tabellabels met kolommen en/of rijen. 1 ster Dankzij het ‘scope’ attribuut weet hulpsoftware van iedere tabelcel bij welke rij en kolom die cel hoort, en kan dat voorlezen.
    • Rij-label: <th scope=”row”>Vergrootglas</th>
    • Kolom-label: <th scope=”col”>Windows 7</th>
  • Maak afkortingen voor lange rij- of kolomlabels. Als spraaksoftware steeds opnieuw een lang tabellabel moet voorlezen, kan dit irritant worden voor de gebruiker.

    <th abbr=”Sneltoetsen”>Gebruik deze toetsenbord sneltoetsen</th>

  • Vermijd complexe tabellen. Als je echt complexe tabellen toegankelijk wilt maken, dan moet je nog meer meta-informatie meegeven aan de verschillende tabelelementen. Kijk dus eerst of je de informatie op een andere manier kunt presenteren; dat scheelt werk. Lukt dat niet, kijk dan hoe je complexe tabellen maken kunt.

Zie ook

9 gedachten over “Toegankelijkheid voor redacteuren”

  1. Super dat je deze punten op een rijtje hebt gezet. Ik had zelf ook zo’n documentje gemaakt voor op mijn werk maar ik zie hier de nodige aanvullingen!

  2. Hoi Yvette,
    Ha ha ja dat weet ik :) Dat gaf ik zelf al toe in het stuk over laaggeletterden. Maar ik heb zo’n vermoeden dat dit lezerspubliek B2/C1 wel aan kan…

  3. Bedankt voor het argument om links in hetzelfde venster te laten openen – deze kende ik niet.

    De meeste bedrijven geven de voorkeur aan het openen van links in een nieuw venster. Ik vind dat niet netjes, laat de keuze liever aan de gebruiker. Dankzij dit artikel kan ik mijn voorkeur nu beter verdedigen.

  4. Ferry, ik zat nog even te denken over de tips voor downloads. Je noemt zelf een aantal goede voorbeelden van documenten die je als download kunt toevoegen. Typisch voorbeelden van achtergrondinformatie of documenten die eigenlijk voor print zijn bedoeld, maar kennelijk wel online beschikbaar moeten worden gemaakt.

    Ik geef redacteuren ook het advies om altijd eerst een download te beoordelen op inhoud. Dit om te voorkomen dat bijvoorbeeld belangrijke content wordt weggestopt in een PDF en er onnodig een download wordt gebruikt. Het liefst met een samenvatting van de inhoud erbij. Op de site van de provincie Groningen hebben we dat heel mooi opgelost in de techniek (al moet je als redacteur natuurlijk wel even een paar goede zinnen schrijven).

    Het simpelweg plaatsen van een download als tijdbesparende optie voor een webredacteur is niet is wat de toegankelijkheid bevordert, ook als zijn de downloads technisch perfect.

Geef een reactie