6 Redenen om je navigatie niet overboord te gooien voor een ‘grote zoekknop’

“We hebben zoveel informatie op onze website, waarom zetten we niet gewoon een grote zoekbox à la Google op de homepage? Dat is veel eenvoudiger te realiseren dan een informatiestructuur. Vijftig procent van de mensen heeft een voorkeur voor zoeken. Sterker nog, iedereen googlet toch? Via Google kan ik alles vinden. Op Bol.com zoek ik ook altijd.”

Deze vragen c.q. ideeën kruisen regelmatig mijn pad en zijn op zich ook heel logisch. Via Google vind je inderdaad alles. En veel mensen hebben een voorkeur voor zoeken op websites. Althans, zo lijkt het. Zes redenen om je navigatiestructuur niet overboord te gooien:

1. De meeste mensen gaan op websites niet direct zoeken
2. Bol.com is anders dan jouw website
3. Google is anders dan jouw website
4. Niet iedereen kan goed zoeken.
5. Een effectieve zoekfunctie is vaak complexer te realiseren dan een navigatiesysteem.
6. Alleen een zoek-interface aanbieden kan je site zelfs onvindbaar maken in zoekmachines als Google.

Men gaat niet direct zoeken

Bijna iedereen googlet. Sommige mensen gebruiken zelfs een zoekmachine om op een website te komen waarvan ze de URL al kennen. Zoeken op het web is dus al bijna ‘second nature’. Desondanks wenden de meeste mensen – of zelfs maar de helft – zich niet direct tot de zoekfunctie als ze binnenkomen op de homepage van een website.

Als je regelmatig meekijkt bij usability tests – liefst waar ook eyetracking gebruikt wordt – zie je dat bijna iedereen bij binnenkomst op een homepage eerst de pagina en navigatie scant, op zoek naar de ingang (link) die aansluit bij zijn zoekvraag. Pas als bij deze eerste scan geen match wordt gevonden met de zoekvraag (en alles wat daar voldoende mee associeert), krijgt de zoekfunctie aandacht.

Drie weken geleden was ik aanwezig bij een usability onderzoek van een grote website. De webmanager had aangegeven dat volgens de webstatistieken de meeste bezoekers de zoekfunctie en de links onder de ‘vouw’ gebruiken. In de usability test zagen we hoe dat kwam. Iedere respondent begon vol goede moed met het scannen van de uitklapmenu’s. Maar omdat de navigatielabels niet goed aansloten op het referentiekader van de bezoekers, verloren de meeste respondenten het vertrouwen in de navigatie en zochten ze hun heil bij de zoekfunctie en de links onder de vouw.

Bol.com is anders

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Bijvoorbeeld bij sites als Amazon of Bol.com. Daar gaan veel mensen direct zoeken.

Het verschil tussen Bol.com en de gemiddelde (marketing/communicatie) website is dat op Bol.com de meeste bezoekers zoeken op de titel van een boek of de naam van een auteur. Deze exacte zoekvragen vind je tien keer zo snel met een zoekopdracht dan via een sitenavigatie. Op andere websites komt dit ook wel voor, maar in veel mindere mate. Daar zijn de zoekvragen grotendeels associatief. Ter vergelijking: zoek op Bol.com maar eens op “spannend boek spionage” of “Zweedse schrijver”.

Zoeken op ‘Zweedse schrijver’ levert geen romans met Zweedse schrijvers op (die momenteel zo populair zijn).

Google is anders

Via Google vind je alles. Is dat zo? De zoekindex van Google bevat miljarden pagina’s. De kans dat een willekeurige zoekvraag geen resultaten oplevert, is uiterst klein. Er zijn altijd wel pagina’s die minstens één van de ingevoerde trefwoorden bevatten. Maar of het ook de meest relevante bronnen zijn die je had kunnen vinden, is zeer de vraag. Als ik in Google zoek naar ‘tweedehands auto’, dan vind ik ongetwijfeld relevante sites, maar niet de sites die alleen spreken over ‘occasions’.

Binnen een site heb je als gebruiker deze luxe niet. Als ik zoek op ‘contract’ terwijl in de content alleen ‘arbeidsovereenkomst’ wordt gebruikt, dan krijg ik 0 zoekresultaten. Gevolg: ik neem aan dat deze website de gewenste informatie niet bevat en ik probeer het op een andere website.

Vindbaarheid van content via zoeken is dus sterk afhankelijk van hoe goed de content (inclusief metadata) aansluit op de zoekvragen van de doelgroep. Het is heel lastig en veel werk om alle variaties in zoekvragen goed te dirigeren naar de relevante contentpagina’s. En niet in de laatste plaats omdat lang niet iedereen goede zoekvragen invoert.

Niet iedereen kan goed zoeken

Behoorlijk wat mensen hebben moeite met informatie zoeken op het internet. In een onderzoek naar digitale vaardigheden van Nederlanders (PDF) is gekeken naar de informatievaardigheden van ruim honderd proefpersonen.

Informatievaardigheden zijn het kunnen vinden en gebruiken van informatie, door:

• Het kiezen van een geschikt zoeksysteem (of plaats om informatie te zoeken),
• Het definiëren van zoekwoorden die zich op het informatieprobleem richten,
• Het selecteren van geschikte informatiebronnen,
• Het evalueren van informatiebronnen.

Uit het onderzoek bleek dat ruim de helft van de mensen zoekvragen invoert die niet passen bij het informatieprobleem of te ruim geformuleerd zijn. Eén op de tien (vooral oudere) proefpersonen typt een webadres (www.) in het zoekveld van Google of plakt alle zoekwoorden aan elkaar. Lager opgeleiden typen vaak maar één trefwoord in het zoekveld. Bijna niemand gebruikt speciale zoektekens (b.v. aanhalingstekens of minteken) om effectiever te zoeken.

Onderdeel van zoeken is ook het beoordelen van de resultaten en het kiezen van de meest relevant lijkende link. Ook hier hebben aardig wat mensen moeite mee. Ze gaan er vanuit dat Google het altijd goed heeft en bekijken dus alleen de 3 bovenste resultaten, die ze qua relevantie en betrouwbaarheid niet goed op waarde (kunnen) schatten.

Bij informatievaardigheden speelt opleidingsniveau verreweg de belangrijkste rol. Dus wil je op je website een zoekfunctie inzetten als primair (of zelfs enige) navigatiemiddel, wees er dan van bewust dat waarschijnlijk alleen hoger opgeleide mensen goed in staat zullen zijn informatie op de website te vinden.

N.B. Het gemiddelde opleidingsniveau in Nederland is vmbo-t (voorheen mavo).

Een goede zoekfunctie is complexer dan navigatie

Hoeveel moeite het kost om een succesvol zoeksysteem te realiseren, wordt zwaar onderschat. Veel mensen denken dat een zoekfunctie ‘plug & play’ is: installeren, pagina’s laten indexeren en klaar. Bezoekers weten wel beter. Zij verwachten – net als site-eigenaren – dat alle zoekfuncties op websites net zo (goed) werken als Google. Dat valt in praktijk vies tegen. Niet voor niets maken sommige site-bezoekers een uitstapje naar Google om daar naar informatie binnen de website te zoeken.

Wat is er nodig voor een optimale zoekbeleving? Pagina’s waarop de belangrijkste trefwoorden verwerkt zijn in de kopjes en content, die als metadata een bruikbare korte beschrijving bevatten, evenals synoniemen en veel voorkomende typefouten van de belangrijkste trefwoorden en andere gerelateerde trefwoorden. Maar ook een zoekmachine die snapt dat meerdere zoekwoorden minder resultaten moet opleveren, die zelf herkent als bv. een postcode wordt ingevoerd en die natuurlijk met en zonder spatie accepteert, die snapt dat ‘tafel’ en ‘tafels’ hetzelfde is, die bij nul resultaten zoeksuggesties geeft, die bij veel resultaten filters aanbiedt, die alle zoekopdrachten logt zodat nieuwe trefwoorden kunnen worden toegevoegd aan pagina’s. En wat dacht je van best bets, of automatische suggestie van trefwoorden tijdens het invoeren van trefwoorden?
Kortom, een zoeksysteem goed inrichten (inclusief metadata op alle pagina’s) kost wellicht veel meer tijd dan het ontwerpen van een goede informatiestructuur.

Een grote zoekknop kan je site onvindbaar maken

Ten slotte, ook niet onbelangrijk: als je informatie op je website alleen maar ontsluit via een zoekfunctie, maak je jezelf onvindbaar op zoekmachines als Google. De spiders die het internet indexeren, komen dan namelijk niet voorbij je homepage. Zij kunnen immers zelf geen zoektermen invoeren.

Bottom line: Gooi je navigatiestructuur niet overboord. Sterker nog: steek daar juist energie in. Het maakt je website gebruikersvriendelijker en beter vindbaar. De zoekfunctie wordt daarmee niet onbelangrijk: het is op zijn minst de back-up van je navigatie, of – idealiter – een complementerend, gelijkwaardig navigatiemiddel.